Mide Boşken İdeoloji Konuşulmaz:
Siyaset bilimi literatürü çoğu zaman devletlerin yıkılışını askeri darbeler, dış müdahaleler veya büyük savaşlarla anlatır. Oysa tarihin tozlu sayfaları bize daha yalın ve acımasız bir gerçeği fısıldar: Devletler çoğu zaman tanklarla değil, boşalan kasalarla yıkılır. Bugün Venezuela’dan İran’a kadar uzanan o geniş coğrafyada tanık olduğumuz şey, sadece liderlerin koltuk sallantısı değil; ekonomik sürdürülebilirliğini yitiren sistemlerin "organ yetmezliği" yaşamasıdır.
Venezuela: Bir "Sadakat" İflası
Venezuela, bu tezin en güncel ve en çıplak laboratuvarıdır. Yıllarca süren hiperenflasyon ve halkın temel gıdaya erişemediği bir sefalet düzeni, sadece halkı sokağa dökmedi; aynı zamanda rejimin en çelikten görünen sütununu, yani orduyu içeriden çürüttü.
Maduro rejimi için ordu, bir vatan savunma gücünden ziyade bir rant paylaşım ortağıydı. Ancak dağıtılacak kaynak kalmadığında, en katı ideolojik yapılar bile savunmasız hale gelir.
Unutulmamalıdır ki; para yoksa disiplin, kaynak yoksa sadakat, ekmek yoksa korku uzun süre ayakta kalamaz. Maduro’nun düşüşü, aslında ekonomik gerçeklerin ideolojik hayalleri nasıl yendiğinin kanıtıdır.
Tahran Sokaklarında Yankılanan Fısıltı
Aynı sarsıntı bugün İran’da, Rial’in serbest düşüşüyle yaşanıyor. Enflasyonun %50’yi aştığı, halkın alım gücünün buharlaştığı bir iklimde, Tahran esnafı artık ideolojik marşlara eşlik etmiyor. Tahran sokaklarında artık bir cümle fısıltıyla değil, yüksek sesle haykırılıyor:
“Mide boşken ideoloji konuşulmaz.”
İran’ın dış politikadaki jeopolitik kayıpları, ekonomik krizle birleştiğinde sistem ciddi bir "stres testi"ne giriyor. Ekonomi zayıfladıkça rejim sertleşiyor; rejim sertleştikçe dış dünyadan izole olan ekonomi daha da kilitleniyor. Bu ölümcül kısır döngü, sistemin direnç kapasitesini her geçen gün biraz daha emiyor.
Çıkarılacak Büyük Dersler
Bu iki örnekten küresel siyasetin alması gereken iki temel ders var:
-Ekonomik Güvenlik, Ulusal Güvenliğin Kalbidir: Bir ülkenin parası çöktüğünde, savunma hatları sadece sınır boylarında değil, sarayların ve meclislerin koridorlarında zayıflar.
-Sadakat Kaynağa Bağlıdır: Bürokratik ve askeri yapı, sistemden beslenemediği noktada ya sessizce kenara çekilir ya da içten çözülür. Aç kalan bir yapı, hiçbir "izim" ile sonsuza kadar bir arada tutulamaz.
Sonuç
Ekonomi bir ülkenin nabzıdır. Nabız düştüğünde, en heybetli ideolojik yapılar bile bir gün yoğun bakıma alınır. Çünkü tarih göstermiştir ki; halklar büyük idealler için bir süre aç kalabilirler, ancak çocuklarının tabağı boş kaldığında hiçbir ideoloji o tabağı dolduracak kadar ağır gelmez.
Rejimler genellikle dışarıdan gelen bir darbeyle yıkılmaz; önce ekonomik olarak fakirleşir, sonra içeriden çürür ve nihayetinde bir yaprak gibi düşer.
