BEKA SORUNU: ENFLASYON VE ÇÖZÜM ÖNERİSİ
Bugün hükûmetin birinci görevi bellidir:
Ne konut, ne terör, ne dış politika… 40 yıldır mücadele edilen enflasyon!
Tam üç yıl önce, Ekim 2022’de Türkiye’nin enflasyonu yüzde 85’le rekor kırmıştı.
O gün Merkez Bankası’nın politika faizi yüzde 10,5’ti.
Aradan 36 ay geçti. Mayıs 2024’te yüzde 75’e gerileyen enflasyon bugün yüzde 32,87.
Politika faizi yüzde 39,5. Yıl sonu hedefi önce %20–24 aralığıydı, sonra %30–32’ye revize edildi.
Peki hâlâ neden düşmüyor?
1. Hal Kanunu hâlâ rafta
Domates üreticiden 5 liraya çıkıyor, tüketiciye 50 liraya ulaşıyor. Aradaki yüzde 900 kâr kimin cebinde?
Aracılar, hal tüccarları, beş büyük zincir market.
Üretici değil, satıcı kazanıyor. Halk faturayı ödüyor.
Hal Kanunu çıkmadıkça “davulu çalan” hep aynı kalıyor.
2. Market karteli
Beş zincir market fiyatları neredeyse birlikte belirliyor.
Rekabet Kurumu cezaları caydırıcı olmaktan uzak.
Ültimatom verilmezse yılanın başı ezilmez.
Fiyatları düşürmeyi beklemeyin; yükselmesini durdurun yeter.
3. Maliye politikası yok
Merkez Bankası faiz silahını çekti ama Hazine hâlâ savurgan.
Makam araçları, temsil giderleri, gereksiz ihaleler...
Kamu harcamalarında en az yüzde 15–20 kesinti ilan edilmezse, faiz ne kadar artsa da sonuç alınmaz.
Enflasyonun Gerçek Yüzü: Ahlak ve Güven Krizi
Enflasyon sadece bir rakam değil; ahlak, güven ve bekâ meselesidir.
Yüksek fiyat düşük talebi, düşük talep üretim azlığını doğurur.
Kredi faizleri yükselir, maliyet artar, yatırımlar durur, büyüme daralır.
Vatandaşın borcu katlanır, ödeyemez hâle gelir.
Alacak verecek davaları dağ olur, sokaklarda tahsilat çeteleri türemeye başlar.
Enflasyon sadece cüzdanı değil, ahlakı da aşındırır.
Geçinemeyen insan kısa yoldan kazancın peşine düşer.
Bu, milletin ruhuna, inancına, vicdanına aykırıdır.
100 Günlük Acil Eylem Planı: Enflasyonu Durdur, Güveni Geri Kazan
Enflasyonun tek çaresi; kararlılık, denetim ve güven üçlüsüdür.
Bu adımlar atılmadıkça hiçbir ekonomi düze çıkmaz.
Türkiye’nin önündeki 100 gün, yalnız bir ekonomik program değil; gelecek on yılı belirleyecek bir irade testidir.
1. Hal Kanunu Derhal Çıkarılmalı
Üretici ile tüketici arasındaki zincir sadeleştirilmeli.
Tüm tarım ürünlerinde “tarladan sofraya dijital takip sistemi” kurulmalı.
Hal komisyonculuğu sınırlandırılmalı, üretici birlikleri doğrudan satış yapabilmeli.
Ulaşım, depolama ve soğuk zincir altyapısına teşvik verilmeli.
Her şehirde “Üretici Pazarı” sayısı artırılmalı.
2. Zincir Marketlere Sıkı Denetim ve Fiyat Sorumluluğu
Beş büyük zincir için “fiyat sabitleme protokolü” uygulanmalı.
Haksız fiyat artışı tespitinde, para cezası yerine geçici kapatma ve ürün teşhir yasağı getirilmeli.
Marketlerde “maliyet + makul kâr” sistemiyle tavan fiyat modeli geliştirilmeli.
Yerel market ve kooperatifler desteklenmeli.
3. Kamu Harcamalarında %15 Kesinti
Makam aracı, temsil-ağırlama, özel ihale ve danışman harcamaları dondurulmalı.
Tüm bakanlıklarda bağımsız denetim ekipleri kurulmalı.
Kamuda dijital dönüşüm ve birleşik satın alma sistemiyle giderler azaltılmalı.
Lüks ve israf kalemleri hedef alınmalı.
4. Fiyat Sabitleme ve Şeffaflık Kampanyası
Üç aylık süreyle temel gıda, ulaşım, elektrik, doğalgaz ve kiralarda fiyat sabitlemesi yapılmalı.
Üretici ve perakendeciye geçici KDV indirimi uygulanmalı.
Devlet her hafta “Fiyat İzleme Bülteni” yayımlayarak fiyat değişimlerini kamuoyuna açıklamalı.
5. Maliye ve Merkez Bankası Uyum Protokolü
Para politikası ve maliye politikası senkronize edilmeli.
Merkez Bankası üç ayda bir güven raporu yayımlamalı.
Hazine, yatırım önceliklerini bütçe disiplini içinde yeniden belirlemeli.
6. Üretim ve İstihdamı Koruma Kalkanı
Gıda, tekstil, inşaat malzemeleri ve enerji gibi sektörlerde faiz destekli üretim kredisi sağlanmalı.
KOBİ’lere “fiyat sabitleme sözü” karşılığında finansman kolaylığı tanınmalı.
Esnafa vergi ertelemesi ve düşük faizli kredi imkânı verilmeli.
7. Güven ve Ahlak Boyutu
Fahiş fiyat, stokçuluk, sahte indirim ve manipülasyona ağır cezalar getirilmeli.
Kamu yöneticileri ve belediyeler için “Ekonomik Etik Taahhütnamesi” zorunlu hale getirilmeli.
Eğitimde ve medyada tasarruf, üretim ve yerli malı bilinci yeniden güçlendirilmeli.
Sonuç: 100 Gün Sonra Ne Olur?
Bu plan kararlılıkla uygulanırsa:
Aylık enflasyon %2’nin altına düşer,
Reel ücretler artar,
Dolarizasyon eğilimi zayıflar,
Halk güven duymaya başlar.
Çünkü enflasyon bir sayı değil, adalet meselesidir.
Fiyatı değil, vicdanı dengelemek gerekir.
Yeter ki irade olsun.
Yeter ki davulu çalan değil, milletin sesi duyulsun.
